Fas'da Turlar

Fas şeritler hâlinde dizilmiş bir ülke. Batı boyunca Atlas Okyanusu iniyor; kuzeyi Rif dağları ile Akdeniz kapatıyor. Ortadan Orta Atlas ve Yüksek Atlas geçiyor, arkalarında toprak kuruyup Sahra'ya dönüyor.

Bu yüzden ilk karar ne göreceğiniz değil, hangi şeritte uyuyacağınız oluyor.

• Marakeş — en kalabalık üs; dağlara ve çöle çıkışların tarife tahtası.
• Fes ve Meknes — daha eski imparatorluk çifti: esnaf loncaları, medreseler, aralarında Roma kenti Volubilis.
• Rabat — başkent: haliçe bakan bir kasba ve kimsenin bitirmediği bir minare.
• Kazablanka — çalışan şehir ve ana havalimanı; suyun üstünde II. Hasan Camii.
• Tanca ve Şafşaven — kuzey: boğazın karşısında görünen İspanya ve Rif'te maviye boyanmış bir kasaba.
• Es-Sawira ve Agadir — okyanus kıyısı: birinde rüzgâr ve surlar, ötekinde korunaklı bir plaj ve ılık kışlar.
• Yüksek Atlas — Berberi köyleri, 4.167 metrelik Toubkal, aralıktan itibaren geçitlerde kar.
• Merzuga ve Zagora — çöle iki giriş: Erg Chebbi'nin yüksek kumulları ya da Erg Chegaga'ya taşlı yol.

İşin püf noktası mesafeler. Marakeş'ten Fes'e karayoluyla tam bir gün, trenle yedi saat. Merzuga, Marakeş'ten 560 kilometre uzakta; çölün saatle değil günle satılmasının sebebi bu.

Çoğu kişinin geliş sebebi medinalar ve buraları korunmuş değil, çalışan yerler. Tabaklar, boyacılar ve bakırcılar hâlâ kendi sokaklarını tutuyor. Rehber, alışverişle anlamak arasındaki farkı yapıyor. Yemek dersleri bir pazar tezgâhında başlıyor.

Diğer yarısı açık hava. Yüksek Atlas, Imlil çıkışlı günübirlik yürüyüşleri ve Toubkal'a iki günlük ağır bir tırmanışı veriyor. Okyanus soğuk suyu ve Agadir'in kuzeyindeki sörf dalgalarını veriyor. Çöl ise bambaşka bir alışveriş: uzun 4x4 transferleri, alacakaranlıkta bir saatlik deve, bez altında bir gece.

Neredeyse her şey iki biçimde satılıyor. Paylaşımlı minibüste bir koltuk, iyi bir akşam yemeği kadar tutuyor. Özel araç bunun birkaç katı ve siz kalkınca kalkıyor.

Pratik bilgiler

• Mevsimler. Fas'ı gezmek için en iyi zaman ilkbahar ya da sonbahar. İç kesimlerde temmuz ve ağustos 38 dereceyi aşarken kıyı yirmili derecelerde kalıyor. Kış, Rif'e yağmur, Yüksek Atlas'a kar, çöle donma noktasına yakın geceler getiriyor.
• Ramazan. Bu ay her yıl on bir gün öne kayıyor. Medinadaki kahveler gündüz kapanıyor, otel restoranları kapanmıyor ve herkes gün batımında yemek yiyor.
• Para. Dirhem kapalı bir para birimi, yani uçaktan inmeden önce satın alamazsınız. Suklarda nakit hüküm sürüyor; kart otellerde ve zincirlerde çalışıyor.
• Şehirler arası. Trenler Tanca, Rabat, Kazablanka, Fes ve Marakeş'i bağlıyor; hızlı hat Tanca ile Kazablanka arasını iki saatte alıyor. Gerisi CTM ya da Supratours otobüsü, ya da şoförlü araç.
• Bahşiş. Kahvelerde üste yuvarlayın, restoranlarda yüzde beş ile on, arabanıza göz kulak olan adama birkaç dirhem.
• Rehberler. Ruhsatlı olanların yakasında kimlik var; medina kapılarında bekleyenlerde yok ve onların turu bir dükkânda bitiyor.
• Camiler. Müslüman olmayanlar buradaki ibadete açık camilere giremiyor; tek büyük istisna Kazablanka'daki II. Hasan Camii.